1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU nr 125, poz. 776, dalej nazywana nową ustawą) w art. 69 uchyliła obowiązywanie ustawy z dnia 9 maja 19991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych (DzU nr 46, poz. 201 z późn. zm. dalej nazywana starą ustawą). Zgodnie z art. 21 nowej ustawy obowiązkiem dokonywania miesięcznych wpłat na PFRON objęte są już przedsiębiorstwa, które zatrudniają co najmniej 25 pracowników, jeżeli zatem nie zatrudniają 6% osób niepełnosprawnych, zaś art. 24 tej ustawy stanowi, że ˝pracodawcy, o którym mowa w art. 21, zatrudniającemu osoby niepełnosprawne, przysługuje ulga w podatku dochodowym w wysokości równej osiągniętemu wskaźnikowi zatrudnienia tych osób, jeżeli wskaźnik ten wynosi co najmniej 7%. Jeżeli wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych przekracza 50%, pracodawca jest z tego podatku zwolniony˝; jednak w takim przypadku pracodawca przekazuje 50% środków uzyskanych z tytułu ulgi lub zwolnienia na PFRON.
Problem powstaje w związku z art. 59 i 70 nowej ustawy, które stanowią, że jej art. 21 wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., natomiast art. 4 starej (uchylanej) ustawy obowiązuje do dnia 31 grudnia 1998 r. (art. 4 starej ustawy jest odpowiednikiem art. 21 nowej ustawy, z tym że stara ustawa nakłada obowiązek świadczenia na PFRON przy zatrudnieniu powyżej 50 pracowników; ulgi i zwolnienia, o których w nowej ustawie mówi art. 24, w starej ustawie znajdowały się w art. 17). Z powyższego mogłoby wynikać - sprzecznie z intencją ustawodawcy - że w 1998 r. zakłady miałyby płacić na PFRON według art. 4 starej ustawy, ale nikt, kto przekroczyłby wskaźnik 7% zatrudnienia osób niepełnosprawnych, nie mógłby w tym roku skorzystać z ulg i zwolnień dopuszczonych art. 21 nowej ustawy, albowiem art. 17 starej ustawy, w którym uregulowane były ulgi i zwolnienia, już nie obowiązuje, zaś art. 24 nowej ustawy, który te ulgi i zwolnienia reguluje, poprzez jego powiązanie z art. 21 obowiązuje dopiero od 1 stycznia 1999 r.
Rozwiązania można szukać przez to, że art. 17 starej ustawy - chociaż formalnie nie obowiązuje - w swojej treści przywołuje art. 4 tej samej starej ustawy, który obowiązuje w 1998 r. Tak więc, przez zastosowanie odpowiedniej wykładni, obowiązującej we wszystkich urzędach i izbach skarbowych, można by zapewnić obowiązywanie w 1998 r. również art. 17 starej ustawy, mimo że taka ˝technika legislacyjna˝ budzi uzasadnione zastrzeżenia.
2. Jeszcze trudniejszy problem powstaje w związku ze zmianami, które nowa ustawa wprowadziła w obu ustawach o podatku dochodowym. W art. 58 nowej ustawy wprowadzono zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Zmiany te bronią się dopóty, dopóki ograniczają się do zastępowania starej nazwy ustawy nową oraz do nadawania nowych oznaczeń numerycznych artykułów nowej ustawy. Jednak zmiany w podatku dochodowym obowiązują już od 1 stycznia 1998 r., w swojej treści zaś powołują przepis art. 21 nowej ustawy, który zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 1999 r.
Zmiany w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych dotyczą:
- w art. 16 ust. 1 pkt 36 - eliminacji z kosztów uzyskania przychodów wpłat na PFRON;
- w art. 17 ust. 1 pkt 10 - zwolnienia przedmiotowego z podatku dochodowego podatników zatrudniających osoby niepełnosprawne na zasadach określonych w nowej ustawie.
Zapisy te można by, formalnie biorąc, zinterpretować tak oto, że w 1998 r. podatnicy dokonują wpłat na PFRON (w firmach zatrudniających ponad 50 pracowników), ale wpłaty te są w tym roku kosztem uzyskania przychodów, a zarazem, że w 1998 r. podatnikom osiągającym wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych powyżej 7% nie przysługują żadne ulgi i zwolnienia z tego tytułu. Interpretacja taka - jakkolwiek formalnie dopuszczalna - nie tylko wypaczałaby cel i istotę ustawy o rehabilitacji osób niepełnosprawnych i przeczyłaby intencji nowelizacji ustawy, ale zarazem miałaby poważne skutki negatywne dla budżetu, gdyż wpłaty na rzecz PFRON znacznie przewyższają ulgi i zwolnienia od tych wpłat (gdyż w 1998 r. wpłaty te byłyby zaliczane do kosztów uzyskania przychodów).
Korespondująca ze mną w tej sprawie firma zwraca uwagę na możliwe, częściowe rozwiązanie tego problemu - odnośnie do zachowania w 1998 r. prawa do ulg i zwolnień - przez taką interpretację nowej ustawy, zgodnie z którą, ponieważ nowa ustawa zachowuje art. 4 starej ustawy (mówiący o pracodawcach i wypłatach), a art. 17 starej ustawy (który reguluje zwolnienia i ulgi) w swojej treści przywołuje art. 4 starej ustawy, uznaje się w wykładni obowiązującej cały aparat skarbowy, że ważność zachowuje także art. 17 starej ustawy (zob. punkt 1 wyżej). Jest to możliwe także dzięki dodatkowemu niedbalstwu legislacyjnemu, gdyż art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy podatkowej zwalnia dochody na podstawie nowej ustawy o PFRON (o nowej nazwie) bez podania konkretnego artykułu tej nowej ustawy. Podobnie należałoby interpretować art. 69, który utrzymuje w mocy stary art. 4, a przez to również art. 17. Analogicznego rozumowania nie można jednak odnieść wprost do kwestii zaliczania kosztów uzyskania przychodów.
Zwracam się do pana premiera o możliwie rychłe wyjaśnienie, w jaki sposób zamierza pan rozwiązać wspomniane niejasności prawne i zapewnić jednolitą interpretację przepisów przez cały aparat skarbowy?
Poseł Jerzy Osiatyński
Warszawa, dnia 26 marca 1998 r.